Kennis delen, want energie verdient meer kennis

De termijnmarkt: zekerheid jaren vooruit

Op de termijnmarkt worden contracten verhandeld voor levering in de toekomst: volgend kwartaal, volgend jaar of nog verder vooruit. Producenten en grootverbruikers gebruiken deze markt om prijsrisico’s af te dekken. Een corporate PPA met vaste prijs is in feite een langlopende variant hiervan: zekerheid vooraf, in ruil voor het opgeven van kansen op de kortetermijnmarkten.

De day-aheadmarkt: de spil van de stroomhandel

De bekendste markt is de day-aheadmarkt van de EPEX: elke dag rond het middaguur wordt daar per uur (inmiddels per kwartier) de prijs bepaald voor levering de volgende dag, op basis van vraag en aanbod. Deze prijs is de referentie voor dynamische PPA’s en dynamische leveringscontracten. De day-aheadprijs beweegt sterk mee met zon en wind: op zonnige middagen zakt de prijs regelmatig naar nul of zelfs daaronder, terwijl windstille winteravonden juist prijspieken laten zien. Wie alleen deze markt kan bespelen, ziet die schommelingen vooral als risico. Wie meer markten tot zijn beschikking heeft, kan er juist van profiteren.

De intradaymarkt: bijsturen tot vlak voor levering

Na sluiting van de day-aheadmarkt gaat de handel door op de intradaymarkt, tot enkele minuten voor het moment van levering. Hier wordt bijgestuurd wanneer prognoses veranderen: valt er meer zon dan verwacht, dan dalen de intradayprijzen; valt een centrale uit, dan stijgen ze. Voor flexibele installaties is dit een kans: een batterij die op de day-aheadmarkt is ingepland, kan op intraday zijn positie met winst bijstellen wanneer de markt beweegt.

Onbalans en balanceringsmarkten: de hoogste toppen en diepste dalen

Het elektriciteitsnet moet elke seconde in balans zijn. TenneT, de landelijke netbeheerder, organiseert daarvoor balanceringsmarkten. Partijen met snel regelbaar vermogen kunnen reservecapaciteit aanbieden, zoals FCR (primaire reserve, reactie binnen seconden) en aFRR (regelvermogen, reactie binnen minuten). Daarnaast ontstaat op de onbalansmarkt elke kwartier een onbalansprijs die de werkelijke schaarste van dat moment weerspiegelt – met uitschieters van vele honderden euro’s per megawattuur, zowel positief als negatief. Juist op deze markten zijn de grootste marges te behalen, maar ze vragen om extreem snelle, volautomatische aansturing en om actuele kennis van de spelregels. Handmatig meedoen is uitgesloten.

De congestiemarkt: betaald worden om het net te helpen

De jongste loot aan de stam is de markt voor congestiediensten. Via GOPACS, het platform van de gezamenlijke netbeheerders, wordt flexibiliteit ingekocht om lokale knelpunten in het net op te lossen, onder meer met capaciteitsbeperkingscontracten (CBC’s en CSC’s) en redispatch. Voor eigenaren van zonneparken en batterijen in congestiegebieden is dit een extra inkomstenbron: vergoedingen voor het op- of afregelen van vermogen dat er toch al staat.

De meerwaarde bij PPA’s

Wat betekent brede markttoegang concreet voor een zonne- of windpark met een PPA? Veel meer dan alleen ‘de stroom kwijt kunnen’. Een park met een dynamische PPA en slimme curtailment schakelt niet alleen af bij negatieve day-aheadprijzen, maar kan ook inspelen op de onbalansmarkt: op momenten dat er landelijk een overschot dreigt, levert tijdelijk afregelen een vergoeding op die hoger ligt dan de gemiste stroomopbrengst. Ligt het park in een congestiegebied, dan komen daar congestievergoedingen bij. Zo verandert dezelfde megawattuur zonnestroom van een vaste opbrengst in een portfolio van inkomstenbronnen – zonder dat er één zonnepaneel bij hoeft.

De meerwaarde bij batterijaansturing

Voor batterijen is brede markttoegang zelfs de kern van de businesscase. Een batterij die alleen op de day-aheadmarkt handelt – goedkoop laden, duur ontladen – benut maar een fractie van zijn waarde. De echte marge zit in het slim combineren en stapelen van markten: reservevermogen leveren via FCR of aFRR, inspelen op onbalansprijzen, bijsturen op intraday en congestiediensten leveren via GOPACS. Welke combinatie op welk moment het meest oplevert, verschilt per dag en per uur. Dat vraagt om algoritmes die continu alle markten tegen elkaar afwegen – en daarbij ook de degradatie van de batterij meenemen, zodat de opbrengst van vandaag niet ten koste gaat van de levensduur van morgen.